Hà Nội chính thức khởi động Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026, bắt đầu tại khu vực lõi Hoàn Kiếm. Kế hoạch sẽ mở rộng dần theo từng giai đoạn, nhằm kiểm soát chặt chẽ xe xăng đời cũ và các phương tiện có lượng khí thải cao.
Mới đây, HĐND TP Hà Nội đã chính thức phê duyệt Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1. Theo đó, thành phố sẽ triển khai theo 3 giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên kéo dài từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, tập trung thí điểm tại hai khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm.
Khu vực thứ nhất nằm trong phạm vi bao quanh bởi 11 tuyến phố: Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ. Đây là khu vực trung tâm, gắn liền với không gian phố cổ, phố đi bộ và các hoạt động du lịch, dịch vụ sầm uất.
Khu vực thứ hai có ranh giới được xác định bởi các tuyến phố Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật. Việc lựa chọn hai khu vực này cho giai đoạn đầu nhằm tạo ra một mô hình thử nghiệm, giúp đánh giá mức độ phù hợp trước khi mở rộng ra phạm vi lớn hơn.
Giai đoạn đầu: Khuyến khích chuyển đổi là chính
Trong giai đoạn đầu, Hà Nội không đặt nặng vấn đề xử phạt hay hạn chế cứng nhắc trên diện rộng. Thay vào đó, thành phố tập trung vào công tác tuyên truyền, vận động, khuyến khích người dân, doanh nghiệp và các tổ chức làm quen với khái niệm vùng phát thải thấp. Đồng thời, dữ liệu thực tế sẽ được thu thập để phục vụ việc đánh giá hiệu quả triển khai.
Tại khu vực 1, Hà Nội tiếp tục áp dụng các biện pháp đang thực hiện với không gian phố đi bộ. Cụ thể, xe máy, mô tô và ô tô các loại bị cấm lưu thông từ 19h đến 24h vào các ngày thứ 6, thứ 7 và chủ nhật hàng tuần. Những phương tiện thuộc diện ưu tiên hoặc có giấy phép lưu thông vẫn được hoạt động bình thường cả ngày.
Đối với xe máy chạy xăng thuộc nhóm xe ôm công nghệ, thành phố khuyến khích hạn chế hoạt động trong vùng phát thải thấp. Với xe cá nhân không kinh doanh, Hà Nội vận động người dân giảm sử dụng mô tô sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2008, cũng như xe gắn máy sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2016.
Bên cạnh đó, người dân được khuyến khích chuyển sang các phương tiện thân thiện với môi trường, bao gồm xe điện, xe sử dụng năng lượng sạch, phương tiện công cộng hoặc các hình thức di chuyển phi cơ giới như đi bộ, xe đạp.
Đối với nhóm xe buýt, ô tô chạy xăng phục vụ đưa đón học sinh, công nhân và cán bộ đi làm, thành phố định hướng chuyển sang phương tiện dùng năng lượng sạch, năng lượng xanh hoặc ít nhất đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên.
Đối với ô tô chạy xăng trên 16 chỗ (không bao gồm xe buýt, xe đưa đón học sinh và xe chở cán bộ, công nhân viên đi làm), thành phố chỉ cho phép lưu thông ngoài các khung giờ cao điểm từ 6h-9h và 16h-19h30. Nếu muốn lưu thông trong những khung giờ này, phương tiện phải có văn bản đồng ý của Công an thành phố. Nhóm xe này được khuyến khích chuyển sang sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện với môi trường hoặc đáp ứng tiêu chuẩn khí thải từ mức 4 trở lên.
Đối với ô tô xăng dưới 16 chỗ cùng xe pick-up, định hướng được đưa ra là giảm sử dụng phương tiện cá nhân, tăng cường chuyển dịch sang giao thông công cộng, phương tiện không dùng động cơ hoặc các loại xe cơ giới thân thiện với môi trường. Các xe đáp ứng quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên cũng được khuyến khích sử dụng.
Xe tải có tải trọng dưới 2 tấn chỉ được lưu hành ngoài giờ cao điểm. Trường hợp muốn hoạt động trong khung giờ hạn chế, phương tiện cần được Công an thành phố chấp thuận bằng văn bản. Hà Nội cũng khuyến khích nhóm xe này chuyển đổi sang các loại xe dùng năng lượng sạch, năng lượng xanh hoặc đạt chuẩn khí thải từ mức 4.
Đối với xe tải từ 2 tấn đến 3,5 tấn, thời gian được phép lưu thông là từ 21h đến 6h sáng hôm sau. Nếu hoạt động ngoài khung giờ này, chủ xe phải có văn bản chấp thuận của Công an thành phố. Các phương tiện trong nhóm này cũng được khuyến khích chuyển sang xe thân thiện môi trường, sử dụng năng lượng sạch hoặc đáp ứng quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên.
Xe tải trên 3,5 tấn chỉ được di chuyển trong khoảng 21h đến 6h ngày kế tiếp. Khi có nhu cầu lưu thông ngoài thời gian trên, phương tiện phải được Công an thành phố hoặc Sở Xây dựng cho phép.
Từ năm 2027: Siết chặt quy định hơn
Giai đoạn 2 của đề án sẽ diễn ra trong năm 2027. Khi đó, Hà Nội sẽ mở rộng vùng thí điểm sang khu vực 3, bao gồm phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Phạm vi này được bao quanh bởi 14 tuyến phố: Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam và Lê Duẩn.
Khác với giai đoạn 1 chủ yếu tuyên truyền và khuyến khích, giai đoạn 2 sẽ bắt đầu áp dụng các biện pháp hạn chế mạnh mẽ hơn. Hà Nội dự kiến cấm xe ôm công nghệ sử dụng xăng, ô tô các loại không đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên, và xe tải trên 3,5 tấn lưu thông trong vùng phát thải thấp.
Từ ngày 1/1/2028 đến hết ngày 31/12/2029, Hà Nội bước sang giai đoạn 3 của đề án. Khi đó, vùng phát thải thấp sẽ mở rộng ra toàn bộ khu vực trong Vành đai 1, còn gọi là khu vực 4. Từ ngày 1/1/2030 trở đi, mô hình này sẽ được duy trì thường xuyên.
Phạm vi Vành đai 1 bao gồm 9 phường, được giới hạn bởi các trục đường Hoàng Cầu, Đê La Thành, Ô Chợ Dừa, Xã Đàn, Đại Cồ Việt, Trần Khát Chân, Nguyễn Khoái, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Yên Phụ, Nghi Tàm, Âu Cơ, An Dương Vương, Lạc Long Quân, Bưởi và Cầu Giấy.
Bên cạnh việc duy trì những nhóm phương tiện đã bị hạn chế trong giai đoạn 1 và 2, Hà Nội sẽ mở rộng thêm đối tượng kiểm soát. Cụ thể, mô tô và xe gắn máy dùng xăng (ngoại trừ xe ôm công nghệ) nếu không đáp ứng quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên sẽ không được lưu thông trong khu vực này.
Áp lực ô nhiễm buộc Hà Nội phải thay đổi
Theo Luật Thủ đô, vùng phát thải thấp được xác định là khu vực nhằm hạn chế các phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường, qua đó cải thiện chất lượng không khí.
Đề án được triển khai nhằm kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông, giảm ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, góp phần cắt giảm khí nhà kính và hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết về ứng phó biến đổi khí hậu.
Theo Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2016-2020, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội cao gần gấp đôi so với giới hạn cho phép theo quy chuẩn quốc gia. Trong khi đó, bụi PM10 cũng vượt ngưỡng khoảng 1,3-1,6 lần. Giao thông được xem là nguồn phát thải lớn nhất tại đô thị này, chiếm khoảng 58-74% tùy từng thời điểm, trong đó xe máy đóng vai trò chủ yếu.
Hiện toàn thành phố có hơn 8 triệu phương tiện, gồm khoảng 1,1 triệu ô tô và 6,9 triệu xe máy. Mỗi ngày, Hà Nội còn tiếp nhận thêm khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các địa phương khác vào lưu thông.
Riêng khu vực Vành đai 1 có khoảng 600.000 xe máy và 180.000 ô tô. Phần lớn phương tiện tại đây vẫn sử dụng nhiên liệu hóa thạch, trong đó không ít xe đã qua nhiều năm sử dụng, công nghệ cũ và tiêu chuẩn khí thải thấp.
